      
      
      
      
      
      
      
      
      
             PUBLI VERGILI MARONIS  
                  GEORGICONTIS  
                    LIBER I  

Quid faciat laetas segetes, quo sidere terram
vertere, Maecenas, ulmisque adiungere vitis
conveniat, quae cura boum, qui cultus habendo sit
pecori, apibus quanta experientia parcis, illinc
canere incipiam.  Vos, o clarissima mundi lumina,
labentem caelo quae ducitis annum, Liber et alma
Ceres, vestro si munere tellus Chaoniam pingui
glandem mutavit arista, poculaque inventis
Acheloia miscuit uvis; et vos, agrestum praesentia
numina, Fauni, ferte simul Faunique pedem
Dryadesque puellae: Munera vestra cano.  Tuque o,
cui prima frementem fudit equum magno tellus
percussa tridenti, Neptune; et cultor nemorum, cui
pinguia Ceae ter centum nivei tondent dumeta
iuvenci; ipse nemus linquens patrium saltusque
Lycaei, Pan, ovium custos, tua si tibi Maenala
carae, adsis, o Tegeaee, favens, oleaeque Minerva
inventrix, uncique puer monstrator aratri, et
teneram ab radice ferens, Silvane, cupressum,
dique deaeque omnes, studium quibus arva tueri,
quique novas alitis non ullo semine fruges, quique
satis largum caelo demittitis imbrem; tuque adeo,
quem mox quae sint habitura deorum concilia,
incertum est, urbisne invisere, Caesar,
terrarumque velis curam et te maximus orbis
auctorem frugum tempestatumque potentem accipiat,
cingens materna tempora myrto, an deus inmensi
venias maris ac tua nautae numina sola colant,
tibi serviat ultima Thule teque sibi generum
Tethys emat omnibus undis, anne novum tardis sidus
te mensibus addas, qua locus Erigonen inter
Chelasque sequentis panditur---ipse tibi iam
bracchia contrahit ardens Scorpius et caeli iusta
plus parte reliquit--- quidquid eris,---nam te nec
sperant Tartara regem nec tibi regnandi veniat tam
dira cupido, quamvis Elysios miretur Graecia
campos nec repetita sequi curet Proserpina
matrem--- da facilem cursum atque audacibus adnue
coeptis ignarosque viae mecum miseratus agrestis
ingredere et votis iam nunc adsuesce vocari.   
     Vere novo, gelidus canis cum montibus humor
liquitur et Zephyro putris se glaeba resolvit,
depresso incipiat iam tum mihi taurus aratro
ingemere et sulco attritus splendescere vomer.
Illa seges demum votis respondet avari agricolae,
bis quae solem, bis frigora sensit; illius
inmensae ruperunt horrea messes.  At prius ignotum
ferro quam scindimus aequor, ventos et varium
caeli praediscere morem cura sit ac patrios
cultusque habitusque locorum et quid quaeque ferat
regio et quid quaeque recuset.  Hic segetes, illic
veniunt felicius uvae, arborei fetus alibi, atque
iniussa virescunt gramina.  Nonne vides, croceos ut
Tmolus odores, India mittit ebur, molles sua tura
Sabaei, at Chalybes nudi ferrum, virosaque Pontus
castorea, Eliadum palmas Epiros equarum.  Continuo
has leges aeternaque foedera certis inposuit
natura locis, quo tempore primum Deucalion vacuum
lapides iactavit in orbem, unde homines nati,
durum genus.  Ergo age, terrae pingue solum primis
extemplo a mensibus anni fortes invertant tauri
glaebasque iacentis pulverulenta coquat maturis
solibus aestas; at si non fuerit tellus fecunda,
sub ipsum Arcturum tenui sat erit suspendere
sulco: illic, officiant laetis ne frugibus herbae,
hic, sterilem exiguus ne deserat humor harenam.   
     Alternis idem tonsas cessare novales et
segnem patiere situ durescere campum; aut ibi
flava seres mutato sidere farra, unde prius laetum
siliqua quassante legumen aut tenuis fetus viciae
tristisque lupini sustuleris fragilis calamos
silvamque sonantem.  Urit enim lini campum seges,
urit avenae, urunt Lethaeo perfusa papavera somno:
sed tamen alternis facilis labor, arida tantum ne
saturare fimo pingui pudeat sola neve effetos
cinerem inmundum iactare per agros.  Sic quoque
mutatis requiescunt fetibus arva; nec nulla
interea est inaratae gratia terrae.  Saepe etiam
sterilis incendere profuit agros atque levem
stipulam crepitantibus urere flammis: sive inde
occultas viris et pabula terrae pinguia
concipiunt, sive illis omne per ignem excoquitur
vitium atque exsudat inutilis humor, seu pluris
calor ille vias et caeca relaxat spiramenta, novas
veniat qua sucus in herbas, seu durat magis et
venas adstringit hiantis, ne tenues pluviae
rapidive potentia solis acrior aut Boreae
penetrabile frigus adurat.  Multum adeo, rastris
glaebas qui frangit inertis vimineasque trahit
cratis, iuvat arva, neque illum et qui, proscisso
quae suscitat aequore terga, rursus in obliquum
verso perrumpit aratro, exercetque frequens
tellurem atque imperat arvis.  Humida solstitia
atque hiemes orate serenas, agricolae; hiberno
laetissima pulvere farra, laetus ager: nullo
tantum se Mysia cultu iactat et ipsa suas mirantur
Gargara messis.  Quid dicam, iacto qui semine
comminus arva insequitur cumulosque ruit male
pinguis harenae deinde satis fiuvium inducit
rivosque sequentis et, cum exustus ager
morientibus aestuat herbis, ecce supercilio
clivosi tramitis undam elicit.  illa cadens raucum
per levia murmur saxa ciet, scatebrisque arentia
temperat arva.  Quid qui, ne gravidis procumbat
culmus aristis, luxuriem segetum tenera depascit
in herba, cum primum sulcos aequant sata.  quique
paludis collectum humorem bibula diducit harena.
Praesertim incertis si mensibus amnis abundans
exit et obducto late tenet omnia limo, unde cavae
tepido sudant humore lacunae.   
     Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque
labores versando terram experti, nihil inprobus
anser Strymoniaeque grues et amaris intiba fibris
officiunt aut umbra nocet.  Pater ipse colendi haud
facilem esse viam voluit, primusque per artem
movit agros curis acuens mortalia corda nec
torpere gravi passus sua regna veterno.  Ante Iovem
nulli subigebant arva coloni; ne signare quidem
aut partiri limite campum fas erat: in medium
quaerebant ipsaque tellus omnia liberius nullo
poscente ferebat.  Ille malum virus serpentibus
addidit atris praedarique lupos iussit pontumque
mover mellaque decussit foliis ignemque removit et
passim rivis currentia vina repressit, ut varias
usus meditando extunderet artis paulatim et sulcis
frumenti quaereret herbam.  [Ut silicis venis
abstrusum excuderet ignem.] Tunc alnos primum
fluvii sensere cavatas; navita tum stellis numeros
et nomina fecit, Pleiadas, Hyadas, claramque
Lycaonis Arcton; tum laqueis captare feras et
fallere visco inventum et magnos canibus
circumdare saltus; atque alius latum funda ianu
verberat amnem alta petens, pelagoque alius trahit
humida lina; tum ferri rigor atque argutae lamina
serrae,--- nam primi cuneis scindebant fissile
lignum tum variae venere artes.  Labor omnia vicit
inprobus et duris urguens in rebus egestas.  Prima
Ceres ferro mortalis vertere terram instituit, cum
iam glandes atque arbuta sacrae deficerent silvae
et victum Dodona negaret.  Mox et frumentis labor
additus, ut mala culmos esset robigo segnisque
horreret in arvis carduus; intereunt segetes,
subit aspera silva, lappaeque tribolique, interque
nitentia culta infelix lolium et steriles
dominantur avenae.  Quod nisi et adsiduis herbam
insectabere rastris, et sonitu terrebis aves, et
ruris opaci falce premes umbram votisque vocaveris
imbrem, heu magnum alterius frustra spectabis
acervum, concussaque famem in silvis solabere
quercu.   
     Dicendum et, quae sint duris agrestibus arma,
quis sine nec potuere seri nec surgere messes:
vomis et infiexi primum grave robur aratri
tardaque Eleusinae matris volventia plaustra
tribulaque traheaeque et iniquo pondere rastri;
virgea praeterea Celei vilisque supellex, arbuteae
crates et mystica vannus Iacchi.  Omnia quae multo
ante memor provisa repones, si te digna manet
divini gloria ruris.  Continuo in silvis magna vi
flexa domatur in burim et curvi formam accipit
ulmus aratri.  Huic a stirpe pedes temo protentus
in octo, binae aures, duplici aptantur dentalia
dorso stivaque, quae currus a tergo torqueat imos,
caeditur et tilia ante iugo levis altaque fagus,
et suspensa focis explorat robora fumus.   
     Possum multa tibi veterum praecepta referre,
ni refugis tenuisque piget cognoscere curas.  Area
cum primis ingenti aequanda cylindro et vertenda
manu et creta solidanda tenaci, ne subeant herbae
neu pulvere victa fatiscat, tum variae inludant
pestes: saepe exiguus mus sub terris posuitque
domos atque horrea fecit, aut oculis capti fodere
cubilia talpae, inventnsque cavis bufo et quae
plurima terrae monstra ferunt, populatque ingentem
farris acervum curculio atque inopi metuens
formica senectae.  Contemplator item, cum se nux
plurima silvis induet in florem et ramos curvabit
olentis.  Si superant fetus, pariter frumenta
sequentur magnaque cum magno veniet tritura
calore; at si luxuria foliorum exuberat umbra,
nequiquam pinguis palea teret area culmos.  Semina
vidi equidem multos medicare serentis et nitro
prius et nigra perfundere amurga, grandior ut
fetus siliquis fallacibus esset, et, quamvis igni
exiguo, properata maderent.  Vidi lecta diu et
multo spectata labore degenerare tamen, ni vis
humana quot annis maxima quaeque manu legeret.  Sic
omnia fatis in peius ruere ac retro sublapsa
referri, non aliter, quam qui adverso vix ilumine
lembum remigiis subigit, si bracchia forte
remisit, atque illum in praeceps prono rapit
alveus amni.   
     Praeterea tam sunt Arcturi sidera nobis
Haedorumque dies servandi et lucidus Anguis, quam
quibus in patriam ventosa per aequora vectis
pontus et ostriferi fauces temptantur Abydi.  Libra
die somnique pares ubi fecerit horas et medium
luci atque umbris iam dividit orbem, exercete,
viri, tauros, serite hordea campis usque sub
extremum brumae intractabilis imbrem; nec non et
lini segetem et Cereale papaver tempus humo tegere
et iamdudum incumbere aratris, dum sicca tellure
licet, dum nubila pendent.  Vere fabis satio; tum
te quoque, Medica, putres accipiunt sulci et milio
venit annua cura, candidus auratis aperit cum
cornibus annum Taurus et averso cedens Canis
occidit astro.  At si triticeam in messem
robustaque farra exercebis humum solisque instabis
aristis, ante tibi Eoae Atlantides abscondantur
Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae, debita
quam sulcis committas semina quamque invitae
properes anni spem credere terrae.  Multi ante
occasum Maiae coepere; sed illos exspectata seges
vanis elusit avenis.  Si vero viciamque seres
vilemque phaselum nec Pelusiacae curam aspernabere
lentis, haud obscura cadens mittet tibi signa
Bootes: incipe et ad medias sementeru extende
pruinas.   
     Idcirco certis dimensum partibus orbem per
duodena regit mundi Sol aureus astra.  Quinque
tenent caelum zonae; quarum una corusco semper
sole rubens et torrida semper ab igni; quam circum
extremae dextra laevaque trahuntur caeruleae,
glacie concretae atque imbribus atris; has inter
mediamque duae mortalibus aegris munere concessae
divom, et via secta per ambas, obliquus qua se
signorum verteret ordo.  Mundus, ut ad Scythiam
Rhipaeasque arduus arces consurgit, premitur
Libyae devexus in austros.  Hic vertex nobis semper
sublimis; at illum sub pedibus Styx atra videt
Manesque profundi.  Maxumus hic flexu sinuoso
elabitur Anguis circum perque duas in morem
fluminis Arctos, Arctos Oceani metuentis aequore
tingui.  Illic, ut perhibent, aut intempesta silet
nox, semper et obtenta densentur nocte tenebrae,
aut redit a nobis Aurora diemque reducit; nosque
ubi primus equis Oriens adfiavit anhelis, illic,
sera rubens accendit lumina Vesper.  Hinc
tempestates dubio praediscere caelo possumus, hinc
messisque diem tempusque serendi, et quando
infidum remis inpellere marmor conveniat, quando
armatas deducere classis, aut tempestivam silvis
evertere pinum.   
     Nec frustra signorum obitus speculamur et
ortus, temporibusque parem diversis quattuor
annum.  Frigidus agricolam si quando continet
imber, multa, forent quae mox caelo properanda
sereno, maturare datur: durum procudit arator
vomeris obtunsi dentem, cavat arbore lintres, aut
pecori signum aut numeros inpressit acervis.
Exacuunt alii vallos furcasque bicornis atque
Amerina parant lentae retinacula viti.  Nunc
facilis rubea texatur fiscina virga, nunc torrete
igni fruges, nunc frangite saxo.  Quippe etiam
festis quaedam exercere diebus fas et iura sinunt;
rivos deducere nulla religio vetuit, segeti
praetendere saepem, insidias avibus moliri,
incendere vepres, balantumque gregem fiuvio
mersare salubri.  Saepe oleo tardi costas agitator
aselli vilibus aut onerat pomis, lapidemque
revertens incusum aut atrae massam picis urbe
reportat.   
     Ipsa dies alios alio dedit ordine Luna
felicis operum.  Quintam fuge: pallidus Orcus
Eumenidesque satae; tum partu Terra nefando
Coeumque Iapetumque creat saevumque Typhoea et
coniuratos caelum rescindere fratres.  Ter sunt
conati inponere Pelio Ossam scilicet, atque Ossae
frondosum involvere Olympum; ter pater exstructos
disiecit fulmine montis.  Septima post decimam
felix et ponere vitem et prensos domitare boves et
licia telae addere: nona fugae melior, contraria
furtis.   
     Multa adeo gelida melius se nocte dedere, aut
cum sole novo terras inrorat Eous.  Nocte leves
melius stipulae, nocte arida prata tondentur,
noctes lentus non deficit humor.  Et quidam seros
hiberni ad luminis ignis pervigilat ferroque faces
inspicat acuto; interea longum cantu solata
laborem arguto coniunx percurrit pectine telas,
aut dulcis musti Volcano decoquit humorem et
foliis undam trepidi despumat aeni.  At rubicunda
Ceres medio succiditur aestu et medio tostas aestu
terit area fruges.  Nudus ara, sere nudus; hiems
ignava colono.  Frigoribus parto agricolae
plerumque fruuntur mutuaque inter se laeti
convivia curant.  Invitat genialis hiems curasque
resolvit, ceu pressae cum iam portum tetigere
carinae, puppibus et laeti nautae inposuere
coronas.  Sed tamen et quernas glandes tum
stringere tempus et lauri bacas oleamque
cruentaque myrta, tum gruibus pedicas et retia
ponere cervis auritosque sequi lepores, tum figere
dammas, stuppea torquentem Balearis verbera
fundae, cum nix alta iacet, glaciem cum flumina
trudunt.   
     Quid tempestates autumni et sidera dicam,
atque, ubi iam breviorque dies et mollior aestas,
quae vigilanda viris.  vel cum ruit imbriferum ver,
spicea iam campis cum messis inhorruit et cum
frumenta in viridi stipula lactentia turgent.
Saepe ego, cum ilavis messorem induceret arvis
agricola et fragili iam stringeret hordea culmo,
omnia ventorum concurrere proelia vidi, quae
gravidam late segetem ab radicibus imis sublimem
expulsam eruerent; ita turbine nigro ferret hiems
culmumque levem stipulasque volantis.  Saepe etiam
inmensum caelo venit agmen aquarum et foedam
glomerant tempestatem imbribus atris collectae ex
alto nubes; ruit arduus aether et pluvia ingenti
sata laeta boumque labores diluit; inplentur
fossae et cava flumina crescunt cum sonitu
fervetque fretis spirantibus aequor.  Ipse pater
media nimborum in nocte corusca fulmina molitur
dextra; quo maxuma motu terra tremit; fugere ferae
et mortalia corda per gentis humilis stravit
pavor; ille flagranti aut Athon aut Rhodopen aut
alta Ceraunia telo deicit; ingeminant austri et
densissimus imber; nunc nemora ingenti vento, nunc
litora plangunt.  Hoc metuens caeli menses et
sidera serva, frigida Saturni sese quo stella
receptet, quos ignis caelo Cyllenius erret in
orbis.  In primis venerare deos atque annua magnae
sacra refer Cereri laetis operatus in herbis
extremae sub casum hiemis, iam vere sereno.  Tum
pingues agni et tum mollissima vina, tum somni
dulces densaeque in montibus umbrae.  Cuncta tibi
Cererem pubes agrestis adoret; cui tu lacte favos
et miti dilue Baccho, terque novas circum felix
eat hostia fruges, omnis quam chorus et socii
comitentur ovantes, et Cererem clamore vocent in
tecta; neque ante falcem maturis quisquam supponat
aristis, quam Cereri torta redimitus tempora
quercu det motus incompositos et carmina dicat.   
     Atque haec ut certis possemus discere signis,
aestusque pluviasque et agentis frigora ventos,
ipse Pater statuit, quid menstrua Luna moneret,
qno signo caderent austri, quid saepe videntes
agricolae propius stabulis armenta tenerent.
Continuo ventis surgentibus aut freta ponti
incipiunt agitata tumescere et aridus altis
montibus audiri fragor aut resonantia longe litora
misceri et nemorum increbrescere murmur.  Iam sibi
tum a curvis male temperat unda carinis, cum medio
celeres revolant ex aequore mergi clamoremque
ferunt ad litora, cumque marinae in sicco ludunt
fulicae notasque paludis deserit atque altam supra
volat ardea nubem.  Saepe etiam stellas vento
inpendente videbis praecipitis caelo labi
noctisque per umbram flammarum longos a tergo
albescere tractus; saepe levem paleam et frondes
volitare caducas aut summa nantis in aqua
colludere plumas.  At Boreae de parte trucis cum
fulminat et cum Eurique Zephyrique tonat domus:
omnia plenis rura natant fossis atque omnis navita
ponto humida vela legit.  Numquam inprudentibus
imber obfuit: aut illum surgentem vallibus imis
aeriae fugere grues, aut buculn caelum suspiciens
patulis captavit naribus auras, aut arguta lacus
ciroumvolitavit hirundo et veterem in limo ranae
cecinere querellam.  Saepius et tectis penetralibus
extulit ova angustum formica terens iter et bibit
ingens arcus et e pastu decedens agmine magno
corvorum increpuit densis exercitus alis.  Iam
variae pelagi volucres et quae Asia circum
dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri,
certatim largos umeris infundere rores: nunc caput
obiectare fretis, nunc currere in undas et studio
incassum videas gestire lavandi.  Tum cornix plena
pluviam vocat inproba voce et sola in sicca secum
spatiatur harena.  Ne nocturna quidem carpentes
pensa puellae nescivere hiemem, testa cum ardente
viderent scintillare oleum et putris concrescere
fungos.   
     Nec minus ex imbri soles et aperta serena
prospicere et certis poteris cognoscere signis:
nam neque tum stellis acies obtunsa videtur, nec
fratris radiis obnoxia surgere Luna, tenuia nec
lanae per caelum vellera ferri; non tepidum ad
solem pinnas in litore pandunt dilectae Thetidi
alcyones, non ore solutos inmundi memiuere sues
iactare maniplos.  At nebulae magis ima petunt
campoque recumbunt, solis et occasum servans de
culmine summo nequiquam seros exercet noctua
cantus.  Adparet liquido sublimis in aere Nisus et
pro purpureo poenas dat Scylla capillo: quacumque
illa levem fugiens secat aethera pinnis, ecce
inimicus, atrox, magno stridore per auras
insequitur Nisus; qua se fert Nisus ad auras, illa
levem fugiens raptim secat aethera pinnia Tum
liquidas corvi presso ter gutture voces aut quater
ingeminant, et saepe cubilibus altis nescio qua
praeter solitum dulcedine laeti inter se in foliis
strepitant; iuvat imbribus actis progeniem parvam
dulcisque revisere nidos; haud equidem credo, quia
sit divinitus illis ingenium aut rerum fato
prudentia maior; verum ubi tempestas et caeli
mobilis humor mutavere vias et Iuppiter uvidus
austris denset, erant quae rara modo, et, quae
densa, relaxat, vertuntur species animorum et
pectora motus nunc alios, alios, dum nubila ventus
agebat, concipiunt: hinc ille avium concentus in
agris et laetae pecudes et ovantes gutture corvi.  
     Si vero solem ad rapidum lunasque sequentis
ordine respicies, numquam te crastina fallet hora
neque insidiis noctis capiere serenae.  Luna,
revertentis cum primum colligit ignis, si nigrum
obscuro conprenderit aera cornu, maxumus agricolis
pelagoque parabitur imber; at si virgineum
suffuderit ore ruborem, ventus erit; vento semper
rubet aurea Phoebe.  Sin ortu quarto, namque is
certissimus auctor, pura neque obtunsis per caelum
cornibus ibit, totus et ille dies et qui nascentur
ab illo exactum ad mensem pluvia ventisque
carebunt, votaque servati solvent in litore nautae
Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae.  Sol quoque
et exoriens et cum se condet in unda signa dahit;
solem certissima signa sequuntur, et quae mane
refert et quae surgentibus astris.  Ille ubi
nascentem maculis variaverit ortum conditus in
nubem medioque refugerit orbe, suspecti tibi sint
imbres; namque urguet ab alto arboribusque
satisque Notus pecorique sinister.  Aut ubi sub
lucem densa inter nubila sese diversi rumpent
radii aut ubi pallida surget Tithoni croceum
linquens Aurora cubile, heu male tum mitis
defendet pampinus uvas: tam multa in tectis
crepitans salit horrida grando.  Hoc etiam, emenso
cum iam decedit Olympo, profuerit meminisse magis;
nam saepe videmus ipsius in voltu varios errare
colores: caeruleus pluviam denuntiat, igneus
Euros; sin maculae incipient rutilo inmiscerier
igni, omnia tum pariter vento nimbisque videbis
fervere.  Non illa quisquam me nocte per altum ire,
neque ab terra moneat convellere funem.  At si, cum
referetque diem condetque relatum, lucidus orbis
erit, frustra terrebere nimbis et claro silvas
cernes Aquilone moveri.  Denique quid vesper serus
vehat, unde serenas ventus agat nubes, quid
cogitet humidus Auster, sol tibi signa dabit.
Solem quis dicere falsum audeat.  Ille etiam caecos
instare tumultus saepe monet fraudemqne et operta
tumescere bella.  Ille etiam exstincto miseratus
Caesare Romam, cum caput obscura nitidum ferrugine
texit inpiaque aeternam timuerunt saecula noctem.
Tempore quamquam illo tellus quoque et aequora
ponti obscenaeque canes inportunaeque volucres
signa dabant.  Quotiens Cyclopum effervere in agros
vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam
flammarumque globos liquefactaque volvere saxa!
Armorum sonitum toto Germania caelo audiit,
insolitis tremuerunt motibus Alpes.  Vox quoque per
lucos volgo exaudita silentis ingens et simulacra
modis pallentia miris visa sub obscurum noctis,
pecudesque locutae, infandum! sistunt amnes
terraeque dehiscunt et maestum inlacrimat templis
ebur aeraque sudant.  Proluit insano contorquens
vertice silvas fluviorum rex Eridanus camposque
per omnis cum stabulis armenta tulit.  Nec tempore
eodem tristibus aut extis fibrae adparere minaces
aut puteis manare cruor cessavit et altae per
noctem resonare lupis ululantibus urbes.  Non alias
caelo ceciderunt plura sereno fulgura nec diri
totiens arsere cometae.  ergo inter sese paribus
concurrere telis Romanas acies iterum videre
Philippi; nec fuit indignum superis, bis sanguine
nostro Emathiam et laetos Haemi pinguescere
campos.  Scilicet et tempus veniet, cum finibus
illis agricola incurvo terram molitus aratro exesa
inveniet scabra robigine pila aut gravibus rastris
galeas pulsabit inanis grandiaque effosis
mirabitur ossa sepulchris.  Di patrii, Indigetes,
et romule Vestaque mater, quae Tuscum Tiberim et
Romana Palatia servas, hunc saltem everso iuventem
succurrere saeclo ne phohibete! Satis iam pridem
sanguine nostro Laomedonteae lumius periuria
Troiae; iam pridem nobis caeli te regia, Caesar,
invidet atque hominum queritur curare triumphos;
quippe ubi fas versum atque befas: tot bella per
orbem, tam multae scelerum facies; non ullus
aratro dignus honos, squalent abductis arva
colonis et curvae rigidum falces conflantur in
ensem.  Hinc movet Euphrates, illinc Germania
bellum; vicinae ruptis inter se legibus urbes arma
ferunt; saevit toto Mars inpius orbe; ut cum
carceribus sese effudere quadrigae, addunt in
spatia et frustra retinacula tendens fertur equis
auriga neque audit currus habenas.
