      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
             PUBLI VERGILI MARONIS  
                  GEORGICONTIS  
                    LIBER IV  

PROTINUS aerii mellis caelestia dona exsequar:
hanc etiam, Maecenas, adspice partem.  Admiranda
tibi levium spectacula rerum magnanimosque duces
totiusque ordine gentis mores et studia et populos
et proelia dicam.  In tenui labor; at tenuis non
gloria, si quem numina laeva sinunt auditque
vocatus Apollo.  Principio sedes apibus statioque
petenda, quo neque sit ventis aditus---nam pabula
venti ferre domum prohibent---neque oves haedique
petulci floribus insultent aut errans bucula campo
decutiat rorem et surgentes atterat herbas.  Absint
et picti squalentia terga lacerti pinguibus a
stabulis meropesque aliaeque volucres et manibus
Procne pectus signata cruentis; omnia nam late
vastant ipsasque volantes ore ferunt dulcem nidis
immitibus escam.  At liquidi fontes et stagna
virentia musco adsint et tenuis fugiens per
gramina rivus, palmaque vestibulum aut ingens
oleaster inumbret, ut, cum prima novi ducent
examina reges vere suo ludetque favis emissa
iuventus, vicina invitet decedere ripa calori,
obviaque hospitiis teneat frondentibus arbos.  In
medium, seu stabit iners seu profluet umor,
transvorsas salices et grandia conice saxa,
pontibus ut crebris possint consistere et alas
pandere ad aestivum solem, si forte morantes
sparserit aut praeceps Neptuno immerserit Eurus.
Haec circum casiae virides et olentia late
serpylla et graviter spirantis copia thymbrae
floreat inriguumque bibant violaria fontem.  Ipsa
autem, seu corticibus tibi suta cavatis, seu lento
fuerint alvaria vimine texta, angustos habeant
aditus: nam frigore mella cogit hiems, eademque
calor liquefacta remittit.  Utraque vis apibus
pariter metuenda; neque illae nequiquam in tectis
certatim tenuia cera spiramenta linunt fucoque et
floribus oras explent collectumque haec ipsa ad
munera gluten et visco et Phrygiae servant pice
lentius Idae.  Saepe etiam effossis, si vera est
fama, latebris sub terra fovere larem, penitusque
repertae pumicibusque cavis exesaeque arboris
antro.  Tu tamen et levi rimosa cubilia limo ungue
fovens circum et raras superinice frondes.  Neu
propius tectis taxum sine, neve rubentes ure foco
cancros, altae neu crede paludi, aut ubi odor
caeni gravis aut ubi concava pulsu saxa sonant
vocisque offensa resultat imago.  Quod superest,
ubi pulsam hiemem sol aureus egit sub terras
caelumque aestiva luce reclusit, illae continuo
saltus silvasque peragrant purpureosque metunt
flores et flumina libant summa leves.  Hinc nescio
qua dulcedine laetae progeniem nidosque fovent,
hinc arte recentes excudunt ceras et mella tenacia
fingunt.  Hinc ubi iam emissum caveis ad sidera
caeli nare per aestatem liquidam suspexeris agmen
obscuramque trahi vento mirabere nubem,
contemplator: aquas dulces et frondea semper tecta
petunt.  Huc tu iussos adsperge sapores, trita
melisphylla et cerinthae ignobile gramen,
tinnitusque cie et Matris quate cymbala circum.
ipsae consident medicatis sedibus, ipsae intima
more suo sese in cunabula condent.  Sin autem ad
pugnam exierint, nam saepe duobus regibus incessit
magno discordia motu, sontinuoque animos vulgi et
trepidantia bello corda licet longe praesciscere;
namque morantes Martius ille aeris rauci canor
increpat et vox auditur fractos sonitus imitata
tubarum; tum trepidae inter se coeunt pennisque
coruscant spiculaque exacuunt rostris aptantque
lacertos et circa regem atque ipsa ad praetoria
densae miscentur magnisque vocant clamoribus
hostem.  Ergo ubi ver nactae sudum camposque
patentes, erumpunt portis; concurritur, aethere in
alto fit sonitus, magnum mixtae glomerantur in
orbem praecipitesque cadunt; non densior aere
grando, nec de concussa tantum pluit ilice
glandis.  ipsi per medias acies insignibus alis
ingentes animos angusto in pectore versant, usque
adeo obnixi non cedere, dum gravis aut hos aut hos
versa fuga victor dare terga subegit.  Hi motus
animorum atque haec certamina tanta pulveris
exigui iactu compressa quiescent.  Verum ubi
ductores acie revocaveris ambo, deterior qui
visus, eum, ne prodigus obsit, dede neci; melior
vacua sine regnet in aula.  Alter erit maculis auro
squalentibus ardens; nam duo sunt genera: hic
melior, insignis et ore et rutilis clarus squamis,
ille horridus alter desidia latamque trahens
inglorius alvum.  Ut binae regum facies, ita
corpora plebis.  Namque aliae turpes horrent, ceu
pulvere ab alto cum venit et sicco terram spuit
ore viator aridus; elucent aliae et fulgore
coruscant ardentes auro et paribus lita corpora
guttis.  Haec potior euboles, hinc caeli tempore
certo dulcia mella premes, nec tantum dulcia,
quantum et liquida et durum Bacchi domitura
saporem.  At cum incerta volant caeloque examina
ludunt contemnuntque favos et irigida tecta
relinquunt, instabiles animos ludo prohibebis
inani.  Nec magnus prohibere labor: tu regibus alas
eripe; non illis quisquam cunctantibus altum ire
iter aut castris audebit vellere signa.  Invitent
croceis halantes floribus horti et custos furum
atque avium cum falce saligna Hellespontiaci
servet tutela Priapi.  Ipse thymum pinosque ferens
de montibus altis tecta serat late circum, cui
talia curae; ipse labore manum duro terat, ipse
feraces figat humo plantas et amicos inriget
imbres.  Atque equidem, extremo ni iam sub fine
laborum vela traham et terris festinem advertere
proram, forsitan et, pingues hortos quae cura
colendi ornaret, canerem, biferique rosaria
Paesti, quoque modo potis gauderent intiba rivis
et virides apio ripae, tortusque per herbam
cresceret in ventrem cucumis; nec sera comantem
narcissum aut flexi tacuissem vimen acanthi
pallentesque hederas et amantes litora myrtos.
Namque sub Oebaliae memini me turribus arcis, qua
niger umectat flaventia culta Galaesus, Corycium
vidisse senem, cui pauca relicti iugera ruris
erant, nec fertilis illa iuvencis nec pecori
opportuna seges nec commoda Baccho.  Hic rarum
tamen in dumis olus albaque circum lilia
verbenasque premens vescumque papaver regum
aequabat opes animis seraque revertens nocte domum
dapibus mensas onerabat inemptis.  Primus vere
rosam atque autumno carpere poma, et cum tristis
hiems etiamnum frigore saxa rumperet et glacie
cursus frenaret aquarum, ille comam mollis iam
tondebat hyacinthi aestatem increpitans seram
Zephyrosque morantes.  Ergo apibus fetis idem atque
examine multo primus abundare et spumantia cogere
pressis mella favis; illi tiliae atque uberrima
pinus, quotque in flore novo pomis se fertilis
arbos induerat, totidem autumno matura tenebat.
Ille etiam seras in versum distulit ulmos
eduramque pirum et spinos iam pruna ferentes
iamque ministrantem platanum potantibus umbras.
Verum haec ipse equidem spatiis exclusus iniquis
praetereo atque aliis post me memoranda relinquo.
Nunc age, naturas apibus quas Iuppiter ipse
addidit, expediam, pro qua mercedo canoros Curetum
sonitus crepitantiaque aera secutae Dictaeo caeli
regem pavere sub antro.  Solae communes natos,
consortia tecta urbis habent magnisque agitant sub
legibus aerum, et patriam solae et certos novere
penates, venturaeque hiemis memores aestate
laborem experiuntur et in medium quaesita
reponunt.  Namque aliae victu invigilant et foedere
pacto exercentur agris; pars intra saepta domorum
Narcissi lacrimam et lentum de cortice gluten
prima favis ponunt fundamina, deinde tenaces
suspendunt ceras: aliae spem gentis adultos
educunt fetus, aliae purissima mella stipant et
liquido distendunt nectare cellas.  Sunt quibus ad
portas cecidit custodia sorti, inque vicem
speculantur aquas et nubila caeli aut onera
accipiunt venientum aut agmine facto ignavum fucos
pecus a praesepibus arcent.  Fervet opus,
redolentque thymo fragrantia mella.  ac veluti
lentis Cyclopes fulmina massis cum properant, alii
taurinis follibus auras accipiunt redduntque, alii
stridentia tingunt aera lacu; gemit impositis
incudibus Aetna; illi inter sese magna vi bracchia
tollunt in numerum versantque tenaci forcipe
ferrum: non aliter, si parva licet componere
magnis, Cecropias innatus apes amor urget habendi,
munere quamque suo.  Grandaevis oppida curae et
munire favos et daedala fingere tecta.  At fessae
multa referunt se nocte minores, crura thymo
plenae; pascuntur et arbuta passim et glaucas
salices casiamque crocumque rubentem et pinguem
tiliam et ferrugineos hyacinthos.  Omnibus una
quies operum, labor omnibus unus: mane ruunt
portis; nusquam mora; rursus easdem vesper ubi e
pastu tandem decedere campis admonuit, tum tecta
petunt, tum corpora curant; fit sonitus,
mussantque oras et limina circum.  Post, ubi iam
thalamis se composuere, siletur in noctem
fessosque sopor suus occupat artus.  Nec vero a
stabulis pluvia impendente recedunt longius aut
credunt caelo adventantibus Euris, sed circum
tutae sub moenibus urbis aquantur, excursusque
breves temptant et saepe lapillos, ut cumbae
instabiles fluctu iactante saburram, tollunt, his
sese per inania nubila librant.  Illum adeo
placuisse apibus mirabere morem, quod neque
concubitu indulgent nec corpora segnes in Venerem
solvunt aut fetus nisibus edunt: verum ipsae e
foliis natos, e suavibus herbis ore legunt, ipsae
regem parvosque Quirites sufficiunt aulasque et
cerea regna refigunt.  * Saepe etiam duris errando
in cotibus alas attrivere ultroque animam sub
fasce dedere: tantus amor florum et generandi
gloria mellis.  Ergo ipsas quamvis angusti terminus
aevi excipiat, neque enim plus septima ducitur
aestas, at genus immortale manet multosque per
annos stat fortuna domus et avi numeruntur avorum.
Praeterea regem non sic Aegyptus et ingens Lydia
nec populi Parthorum aut Medus Hydaspes observant.
Rege incolumi mens omnibus una est; amisso rupere
fidem constructaque mella diripuere ipsae et
crates solvere favorum.  Ille operum custos, illum
admiruntur et omnes circumstant fremitu denso
stipantque frequentes et saepe attollunt umeris et
corpora bello obiectant pulchramque petunt per
vulnera mortem.  His quidam signis atque haec
exempla secuti esse apibus partem divinae mentis
et haustus aetherios disere; deum namque ire per
omnes terrasque tractusque maris caelumque
profundum.  Hinc pecudes, armenta, viros, genus
omne ferarum, quemque sibi tenues nascentem
arcessere vitas; scilicet huc reddi deinde ac
resoluta referri omnia nec morti esse locum, sed
viva volaro sideris in numerum atque alto
succedere caelo.  Siquando sedem angustam
servataque mella thesauris relines, prius haustu
sparsus aquarum ora fove fumosque manu praetende
sequaces.  Bis gravidos cogunt fetus, duo tempora
messis, Taygete simul os terris ostendit honestum
Pleas et Oceani spretos pede reppulit amnes, aut
eadem sidus fugiens ubi Piscis aquosi tristior
hibernas caelo descendit in undas.  Illis ira modum
supra est, laesaeque venenum morsibus inspirant et
spicula caeca relinquunt adfixae venis animasque
in vulnere ponunt.  Sin duram metues hiemem
parcesque futuro contunsosque animos et res
miserabere fractas, at suffire thymo cerasque
recidere inanes quis dubitet? nam saepe favos
ignotus adedit stellio et lucifugis congesta
cubilia blattis immunisque sedens aliena ad pabula
fucus aut asper crabro imparibus se immiscuit
armis, aut dirum tiniae genus, aut invisa Minervae
laxos in foribus suspendit aranea casses.  Quo
magis exhaustae fuerint, hoc acrius omnes
incumbent generis lapsi sarcire ruinas
complebuntque foros et floribus horrea texent.  Si
vero, quoniam casus apibus quoque nostros vita
tulit, tristi languebunt corpora morbo--- quod iam
non dubiis poteris cognoscere signis: continuo est
aegris alius color, horrida vultum deformat
macies, tum corpora luce carentum exportant tectis
et tristia funera ducunt; aut illae pedibus
conexae ad limina pendent, aut intus clausis
cunctantur in aedibus, omnes ignavaeque fame et
contracto frigore pigrae.  Tum sonus auditur
gravior, tractimque susurrant, frigidus ut quondam
silvis immurmurat Auster, ut mare sollicitum
stridit refluentibus undis, aestuat ut clausis
rapidus fornacibus ignis: hic iam galbaneos
suadebo incendere odores mellaque harundineis
inferre canalibus, ultro hortantem et fessas ad
pabula nota vocantem.  Proderit et tunsum gallae
admiscere saporem Arentesque rosas aut igni
pinguia multo defruta vel psithia passos de vite
racemos Cecropiumque thymum et grave olentia
centaurea.  Est etiam flos in pratis, cui nomen
amello fecere agricolae, facilis quaerentibus
herba; namque uno ingentem tollit de caespite
silvam, aureus ipse, sed in foliis, quae plurima
circum funduntur, violae sublucet purpura nigrae;
[saepe deum nesis ornatae torquibus arae;] asper
in ore sapor; tonsis in vallibus illum pastores et
curva legunt prope flumina Mellae.  Huius odorato
radices incoque Baccho pabulaque in foribus plenis
adpone canistris.  Sed siquem proles subito
defecerit omnis, nec genus unde novae stirpis
revocetur habebit, tempus et Arcadii memoranda
inventa magistri pandere, quoque modo caesis iam
saepe iuvencis insincerus apes tulerit cruor.
Altius omnem expediam prima repetens ab origine
famam.  Nam qua Pellaei gens fortunata Canopi
accolit effuso stagnantem flumine Nilum et circum
pictis vehitur sua rura phaselis, quaque
pharetratae vicinia Persidis urget, [et viridem
Aegyptum nigra fecundat harena, et diversa ruens
septem discurrit in ora usque coloratis amnis
devexus ab Indis] omnis in hac certam regio iacit
arte salutem.  Exiguus primum atque ipsos
contractus in usus eligitur locus; hunc angustique
imbrice tecti parietibusque premunt artis et
quattuor addunt, quattuor a ventis obliqua luce
fenestras.  Tum vitulus bima curvans iam cornua
fronte quaeritur; huic geminae nares et spiritus
oris multa reluctanti obstruitur, plagisque
perempto tunsa per integram solvuntur viscera
pellem.  Sic positum in clauso linquunt et ramea
costis subiciunt fragmenta, thymum casiasque
recentes.  Hoc geritur Zephyris primum
impellentibus undas, ante novis rubeant quam prata
coloribus, ante garrula quam tignis nidum
suspendat hirundo.  Interea teneris tepefactus in
ossibus umor aestuat et visenda modis animalia
miris, trunca pedum primo, mos et stridentia
pennis, niscentur tenuemque magis magis aera
carpunt, donec, ut aestivis effusus nubibus imber,
erupere aut ut nervo pulsante sagittae, prima
leves ineunt si quando proelia Parthi.  Quis deus
hanc, Musae, quis nobis estudit artem? Unde nova
ingressus hominum esperientia cepit? Pastor
Aristaeus fugiens Peneia Tempe, amissis, ut fama,
apibus morboque fameque, tristis ad extremi sacrum
caput adstitit amnis multa querens atque hac
adfatus voce parentem: `Mater, Cyrene mater, quae
gurgitis huius ima tenes, quid me praeclara stirpe
deorum, si modo, quem perhibes, pater est
Thymbraeus Apollo, invisum fatis genuisti? aut quo
tibi nostri pulsus amor? quid me caelum sperare
iubebas? En etiam hunc ipsum vitae mortalis
honorem, quem mihi vix frugum et pecudum custodia
sollers omnia temptanti extuderat, te matro
relinquo.  Quin age et ipsa manu felices erue
silvas, fer stabulis inimicum ignem atque
interfice messes, ure sata et duram in vites
molire bipennem, tanta meae si te ceperunt taedia
laudis.' At mater sonitum thalamo sub fluminis
alti sensit.  Eam circum Milesia vellera Nymphae
carpebant hyali saturo fucata colore, drymoque
Xanthoque Ligeaque Phyllodoceque, caesariem
effusae nitidam per candida colla, Nesaee Spioque
Thaliaque Cymodoceque, Cydippeque et flava
Lycorias, altera virgo, altera tum primos Lucinae
experta labores, Clioque et Beroe soror,
Oceanitides ambae, ambae auro, pictis incinctae
pellibus ambae, atque Ephyre atque Opis et Asia
Deiopea et tandem positis velos Arethusa sagittis.
Inter quas curam Clymene narrabat inanem Vulcani
Martisque dolos et dulcia furta, aque Chao densos
divum numerabat amores carmine quo captae fusis
dum mollia pensa devolvunt, iterum maternas
impulit aures luctus Aristaei, vitreisque
sedilibus omnes obstipuere; sed ante alias
Arethusa sorores prospiciens summa flavum caput
extulit unda et procul: `O gemitu non frustra
exterrita tanto, Cyrene soror, ipse tibi, tua
maxima cura, tristis Aristaeus Penei genitoris ad
undam stat lacrimans et te crudelem nomine dicit.'
Huic percussa nova mentem formidine mater, `duc,
age, duc ad nos; fas illi limina divum tangere,'
ait.  Simul alta iubet discedere late flumina, qua
iuvenis gressus inferret.  At illum curvata in
montis faciem circumstetit unda accepitque sinu
vasto misitque sub amnem.  Iamque domum mirans
genetricis et umida regna speluncisque lacus
clausos lucosque sonantes ibat et ingenti motu
stupefactus aquarum omnia sub magna labentia
flumina terra spectabat diversa locis, Phasimque
Lycumque et caput, unde altus primum se erumpit
Enipeus unde pater Tiberinus et unde Aniena
fluenta saxosusque sonans Eypanis Mysusque Caicus,
et gemina auratus taurino cornua vultu Eridanus,
quo non alius per pinguia culta in mare purpureum
violentior effluit amnis.  Postquam est in thalami
pendentia pumice tecta perventum et nati fletus
cognovit inanes Cyrene, manibus liquidos dant
ordine fontes germanae tonsisque ferunt mantelia
villis; pars epulis onerant mensas et plena
reponunt pocula, Panchaeis adolescunt ignibus
arae; et mater, `Cape Maeonii carchesia Bacchi:
Oceano libemus,' ait.  Simul ipsa precatur
Oceanumque patrem rerum Nymphasque sorores centum
quae silvas, centum quae flumina servant.  Ter
liquido ardentem perfudit nectare Vestam, ter
flamma ad summum tecti subiecta reluxit.  Omine quo
firmans animum sic incipit ipsa: `Est in Carphatio
Neptuni gurgite vates caeruleus Proteus, magnum
qui piscibus aequor et iunoto bipedum ourru
metitur equorum.  Hic nunc Emathiae portus
patriamque revisit Pallenen, hunc et Nymphae
veneramur et ipse grandaevus Nereus; novit namque
omnia vates, quae sint, quae fuerint, quae mox
ventura trahantur; quippe ita Neptuno visum est,
immania cuius armenta et turpes pascit sub gurgite
phocas.  Hic tibi, nate, prius vinclis capiendus,
ut omnem expediat morbi causam eventusque
secundet.  Nam sine vi non ulla dabit praecepta,
neque illum orando flectes; vim duram et vincula
capto tende; doli circum haec demum frangentur
inanes.  Ipsa ego, te, medios cum sol accenderit
aestus, cum sitiunt herbae et pecori iam gratior
umbra est, in secreta senis ducam, quo fessus ab
undis se recipit, facile ut somno adgrediare
iacentem.  Verum ubi correptum manibus vinclisque
tenebis, tum variae eludent species atque ora
ferarum Fiet enim subito sus horridus atraque
tigris squamosusque draco et fulva cervice leaena,
aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis
excidet, aut in aquas tenues dilapsus abibit.  Sed
quanto ille magis formas se vertet in omnes,
tanto, nate, magis contende tenacia vincla, doneo
talis erit mutato corpore, qualem videris, incepto
tegeret cum lumina somno.  Haec ait et liquidum
ambrosiae diffundit odorem, quo totum nati corpus
perduxit; at illi dulcis compositis spiravit
crinibus aura atque habilis membris venit vigor.
Est specus ingens exesi latere in montis, quo
plurima vento cogitur inque sinus scindit sese
unda reductos, deprensis olim statio tutissima
nautis; intus se vasti Proteus tegit obice saxi.
Hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha
collocat; ipsa procul nebulis obscura resistit.
Iam rapidus torrens sitientes Sirius Indos
ardebat, caelo et medium sol igneus orbem
hauserat; arebant herbae et cava flumina siccis
faucibus ad limum radii tepefacta coquebant: cum
Proteus consueta petens e fluctibus antra ibat;
eum vasti circum gens umida ponti exsultans rorem
late dispergit amarum.  Sternunt se somno diversae
in litore phocae.  Ipse, velut stabuli custos in
montibus olim, vesper ubi e pastu vitulos ad tecta
reducit, auditisque lupos acuunt balatibus agni,
considit scopulo medius numerumque recenset.  Cuius
Aristaeo quoniam est oblata facultas, vix defessa
senem passus componere membra cum clamore ruit
magno manicisque iacentem occupat.  Ille suae
contra non immemor artis omnia transformat sese in
miracula rerum, ignemque horribilemque feram
fluviumque liquentem.  Verum ubi nulla fugam
reperit fallacia, victus in sese redit atque
hominis tandem ore locutus: `Nam quis te, iuvenum
confidentissime, nostras iussit adire domos?
Quidve hinc petis?' inquit.  At ille: `Scis,
Proteu, scis ipse; neque est te fallere quicquam
sed tu desine velle.  Deum praecepta secuti venimus
hinc lapsis quaesitum oracula rebus.  Tantum
effatus.  Ad haec vates vi denique multa ardentes
oculos intorsit lumine glauco et graviter frendens
sic fatis ora resolvit.  Non te nullius exercent
numinis irae; magna luis commissa: tibi has
miserabilis Orpheus haud quaquam ob meritum
poenas, ni fata resistant, suscitat et rapta
graviter pro coniuge saevit.  Illa quidem, dum te
fugeret per flumina praeceps, immanem ante pedes
hydrum moritura puella servantem ripas alta non
vidit in herba.  At chorus aequalis Dryadum clamore
supremos implerunt montes; flerunt Rhodopeiae
arces altaque Pangaea et Rhesi mavortia tellus
atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia.  Ipse
cava solans aegrum testudine amorem te, dulcis
coniunx, te solo in litore secum, te veniente die,
te decedente canebat.  Taenarias etiam fauces, alta
ostia Ditis, et caligantem nigra formidine lucum
ingressus manesque adiit regemque tremendum
nesciaque humanis precibus mansuescere corda.  At
cantu commotae Erebi de sedibus imis umbrae ibant
tenues simulacraque luce carentum, quam multa in
foliis avium se milia condunt vesper ubi aut
hibernus agit de montibus imber, matres atque viri
defunctaque corpora vita magnanimum heroum, pueri
innuptaeque puellae, impositique rogis iuvenes
ante ora parentum, quos circum limus niger et
deformis harundo Cocyti tardaque palus inamabilis
unda alligat et noviens Styx interfusa coercet.
Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti
tartara caeruleosque implexae crinibus angues
Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora
atque Ixionii vento rota constitit orbis.  Iamque
pedem referens casus evaserat omnes; redditaque
Eurydice superas veniebat ad auras, pone sequens,
namque hanc dederat Proserpina legem, cum subita
incautum dementia cepit amantem, ignoscenda
quidem, scirent si ignoscere manes.  Restitit
Eurydicenque suam iam luce sub ipsa immemor heu!
victusque animi respexit.  Ibi omnis effusus labor
atque immitis rupta tyranni foedera, terque fragor
stagnis auditus Avernis.  Illa, Quis et me, inquit,
miseram et te perdidit, Orpheu, quis tantus furor?
En iterum crudelia retro Fata vocant, conditque
natantia lumina somnus.  Iamque vale: feror ingenti
circumdata nocte invalidasque tibi tendens, heu
non tua, palmas! dixit et ex oculis subito, ceu
fumus in auras commixtus tenues, fugit diversa,
neque illum, prensantem nequiquam umbras et multa
volentem dicere, praeterea vidit, nec portitor
Orci amplius obiectam passus transire paludem.
Quid faceret? Quo se rapta bis coniuge ferret? Quo
fletu Manis, quae numina voce moveret? Illa quidem
Stygia nabat iam frigida cumba.  Septem illum totos
perhibent ex ordine menses rupe sub aeria deserti
ad Strymonis undam flesse sibi et gelidis haec
evolvisse sub antris mulcentem tigres et agentem
carmine quercus; qualis populea maerens philomela
sub umbra amissos queritur fetus, quos durus
arator observans nido implumes detraxit; at illa
flet noctem ramoque sedens miserabile carmen
integrat et maestis late loca questibus implet.
Nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei.
Solus Hyperboreas glacies Tanaimque nivalem
arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis lustrabat
raptam Eurydicen atque inrita Ditis dona querens;
spretae Ciconum quo munere matres inter sacra deum
nocturnique orgia Bacchi discerptum latos iuvenem
sparsere per agros.  Tum quoque marmorea caput a
cervice revulsum gurgite cum medio portans
Oeagrius Hebrus volveret, Eurydicen vox ipsa et
frigida lingua ah miseram Eurydicen! anima
fugiente vocabat: Eurydicen toto referebant
flumine ripae.  Haec Proteus, et se iactu dedit
aequor in altum, quaque dedit, spumantem undam sub
vertice torsit.  At non Cyrene; namque ultro adfata
timentem: `Nate, licet tristes animo deponere
curas.  Haec omnis morbi causa; hinc miserabile
Nymphae, cum quibus illa choros lucis agitabat in
altis, exitium misere apibus.  Tu munera supplex
tende petens pacem et faciles venerare Napaeas;
namque dabunt veniam votis irasque remittent.  Sed
modus orandi qui sit, prius ordine dicam.  Quattuor
imios praestanti corpore tauros, qui tibi nunc
viridis depascunt summa Lycaei, delige et intacta
totidem cervice iuveucas.  Quattuor his aras alta
ad delubra dearum constitue et sacrum iugulis
demitte cruorem, corporaque ipsa boum frondoso
desere luco.  Post, ubi nona suos Aurora ostenderit
ortus, inferias Orphei Lethaea papavera mittes et
nigram mactabis ovem lucumque revises: placatam
Eurydicen vitula venerabere caesa.  Haud mora;
continuo matris praecepta facessit; ad delubra
venit, monstratas excitat aras, quattuor eximios
praestanti corpore tauros ducit et intacta totidem
cervice iuvencas.  Post, ubi nona suos Aurora
induxerat ortus, inferias Orphei mittit lucumque
revisit.  Hic vero subitum ac dictu mirabile
monstrum adspiciunt, liquefacta boum per viscera
toto stridere apes utero et ruptis effervere
costis, immensasque trahi nubes, iamque arbore
summa confluere et lentis uvam demittere ramis.
Haec super arvorum cultu pecorumque canebam et
super arboribus, Caesar dum magnus ad altum
fulminat Euphraten bello victorque volentes per
populos dat iura viamque adfectat Olympo.  Illo
Vergilium me tempore dulcis alebat Parthenope
studiis florentem ignobilis oti, carmina qui lusi
pastorum audaxque iuventa, Tityre, te patulae
cecini sub tegmine fagi.
